การขยายพื้นที่สมาชิกใหม่ของเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารก

การขยายพื้นที่สมาชิกใหม่ของเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารก


ธราธิป โคละทัต จันทิมา จรัสทอง

 

     ณ สถานะปัจจุบัน คณะกรรมการอำนวยการโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกเพื่อครอบครัวไทย ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ได้กำหนดกลยุทธ์ระดับโครงการ (project purposes)   ที่ตอบสนองต่อวัตถุประสงค์หลัก คือ การลดอุบัติการณ์ภาวะคลอดก่อนกำหนด  แต่เมื่อทบทวนสาเหตุของปัญหา พบว่า การกำหนดกลยุทธ์ดังกล่าวสามารถยกระดับไปถึงระดับนโยบาย (policy-level strategy)    ซึ่งต้องมีการดำเนินงานเฉพาะ โดยการกำหนดเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ (strategic targets) และเป้ามายการให้บริการ (public services)  ที่ชัดเจน  และควรคำนึงถึงความแตกต่างที่พบในพื้นที่เขตแต่ละแห่ง โดยเสนอแนะว่า บุคคลากรที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ควรกำหนดแผนดำเนินงานด้วยตนเอง  มิเช่นนั้นจะไม่สามารถดำเนินงานจนได้ผลลัพธ์บั้นปลาย (ultimate outcome) เมื่อได้ศึกษารูปแบบของการบริหารจัดการโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ตามบริบทของประเทศเบื้องต้น จึงได้กำหนดแนวทางการขยายการดำเนินการไปในพื้นที่อื่นภายใต้เงื่อนไขผลลัพธ์ที่ต้องการเช่นเดียวกัน

      การจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ในแต่ละพื้นที่ เริ่มจากการสร้างความเข้มแข็งในระดับจังหวัด เนื่องจากระบบบริการสาธารณสุขในปัจจุบันจะมีศูนย์การบริหารอยู่ที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด  หน่วยงานที่สามารถบริหารจัดการเป็นในระดับโรงพยาบาลชุมชน และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล แต่ยังมีข้อจำกัดอยู่ที่โรงพยาบาลศูนย์/ทั่วไป ดังนั้นหากต้องการบูรณาการระบบส่งเสริมสุขภาพและการดูแลรักษาในภาพเดียวกันจึงจำเป็นต้องจัดให้มีการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย ซึ่งประกอบด้วย สูติแพทย์ กุมารแพทย์ แพทย์ทั่วไป พยาบาลวิชาชีพ  (หน่วยฝากครรภ์/ ห้องคลอด/ ห้องฉุกเฉิน/ หออภิบาลทารกแรกเกิด / หอผู้ป่วยทารกแรกเกิด / คลินิกตรวจสุขภาพ)    นักวิชาการสาธารณสุข   นักเวชกรรมสังคมของโรงพยาบาลศูนย์/ โรงพยาบาลทั่วไป โรงพยาบาลชุมชน  เข้ามาร่วมประชุมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในวงสนทนาเดียวกัน

ภาพที่ 1-2 บรรยากาศการประชุมจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์

 

การจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ระดับพื้นที่ หรือ ระดับจังหวัด  แบ่งเป็น 2 ระยะ ดังนี้

1. ระยะเตรียมการ

    1.1 เข้าพบผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุขเพื่อขอคำปรึกษา

    1.2 ทำหนังสือเสนอต่อปลัดกระทรวงสาธารณสุขเพื่อดำเนินการ

    1.3 ประสานงานผู้บริหารสาธารณสุขระดับจังหวัด

    1.4 กำหนดผู้ประสานงานหลักในการจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์

    1.5 กำหนดผู้เข้าประชุม และจัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาแผนที่ยุทธศาสตร์

    1.6 ประสานเพื่อเตรียมเอกสารประกอบการบรรยาย  เรื่อง ความเป็นมาและผลการดำเนินงานโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯในพื้นที่ และ การจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์

    1.7 สำรวจปัญหาภาวะคลอดก่อนกำหนดในพื้นที่ เพื่อสะท้อนความสมดุลระหว่างอุปสงค์ และอุปทาน ดังนี้

  • ความชุกของการคลอดก่อนกำหนด
  • ความรุนแรงและผลกระทบ
  • สาเหตุของภาวะคลอดก่อนกำหนด
  • ปริมาณและคุณภาพของการดูแลรักษาทารกเกิดก่อนกำหนด
  • การบริหารจัดการจำนวณเตียงในหออภิบาล รวมทั้งระบบส่งต่อ

2. ระยะจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์

     คณะทำงานจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์จะรวบรวมข้อมูล และนำมาวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหา  โดยมอบหมายให้ตัวแทนของผู้เข้าร่วมประชุมนำเสนอข้อมูล เพื่อสื่อสารข้อมูลให้ผู้เกี่ยวข้องได้รับทราบ หลังจากนั้นจะนำข้อมูลมากำหนดประเด็นสำคัญ เพื่อนำไปใช้กำหนดเป้าประสงค์ในแผนยุทธศาสตร์  ขั้นตอนการจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ แบ่งออกเป็น 2 ระยะ ดังนี้

ระยะที่ 1 ประเมินช่องว่าง (gap assessment) โดยวิเคราะห์กระบวนการ  (SIPOC) และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholders) ตั้งแต่ระยะก่อนตั้งครรภ์ ตั้งครรภ์ ระยะคลอด และหลังคลอด และทำการ

    สรุปช่องว่างตามยุทธศาสตร์ในพื้นที่เขตฯ  (gap summary) เพื่อกำหนดผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ ผู้รับบริการและเป้าประสงค์ตามภารกิจของสถานบริการสุขภาพในพื้นที่เขต  หลังจากนั้นจะนำกำหนดเป้าประสงค์ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ นำผู้รับบริการ/เป้าประสงค์ ที่ถูกกำหนดไว้ในแผนที่ยุทธศาสตร์ของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ มาประกอบเพิ่มเติม และสรุปเป็นภาพรวมของพื้นที่เขต

 

ระยะที่ 2  จัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ตามขั้นตอน ดังนี้

  1. กำหนดมิติ/มุมมอง
  2. สรุปและกำหนดผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ ผู้รับบริการ
  3. จัดทำเป้าประสงค์ที่ได้จากการสรุปช่องว่าง จำแนกตามมิติและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
  4. จัดทำความเชื่อมโยงของเป้าประสงค์ในลักษณะของเหตุและผล

     หลังจากจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์เรียบร้อยแล้ว จะทำการกำหนดตัวชี้วัดและโครงการให้สอดคล้องกับเป้าประสงค์  โดยได้กำหนดโครงการเชิงกลยุทธ์ด้วย เพื่อให้ได้ผลการดำเนินงานที่มีประสิทธิผลสูงสุด ภาพแผนที่ยุทธศาสตร์ที่จัดทำขึ้นจะสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่แต่ละแห่ง การแก้ปัญหาภาวะคลอดก่อนกำหนดในพื้นที่จึงสามารถทำได้ตรงตามประเด็นมากขึ้น ปัจจุบันมีสถานพยาบาลในแต่ละพื้นที่เข้ามาร่วมดำเนินงานในโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ  ตั้งแต่ พ.ศ. 2551 – พ.ศ. 2557 ดังนี้

การดำเนินการระยะที่ 1

1.  เขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ประกอบด้วย

  • โรงพยาบาลเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล  ได้แก่

  • ศูนย์บริการสาธารณสุข จำนวน  68 แห่ง

2. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 15, 16 : จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน ลำปาง

3. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 10, 12 :  จังหวัดขอนแก่น มหาสารคาม  อุดรธานี  หนองคาย

4. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 6, 8: จังหวัดนครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง  สงขลา

การดำเนินการระยะที่ 2

พ.ศ. 2552

1. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 5 : จังหวัดลพบุรี จังหวัดประจวบคิรีขันธ์

พ.ศ. 2553

1. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 14 : รพ.สุรินทร์   จังหวัดสุรินทร์

2. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 6 : รพ.สุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี

พ.ศ. 2554

1. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 8: จังหวัดนราธิวาส  จังหวัดปัตตานี และจังหวัดยะลา

พ.ศ. 2555

1. เขตตรวจราชการสาธารณสุข 12: จังหวัดกาฬสินธุ์ และจังหวัดร้อยเอ็ด