การขับเคลื่อนเพื่อจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ระดับพื้นที่เขต

การขับเคลื่อนเพื่อจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ระดับพื้นที่เขต


 ธราธิป โคละทัต  จันทิมา จรัสทอง

 

      คณะกรรมการดำเนินงานโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ได้ทำการศึกษาและจัดทำแบบของแผนที่ยุทธศาสตร์ ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2551 ถึงเดือนมิถุนายน 2552 สามารถสรุปดำเนินงานพอเป็นสังเขป ดังนี้

ระยะที่ 1  ระยะเริ่มต้น และสร้างความเข้าใจ

     ศาสตราจารย์คลินิกนายแพทย์ธีรวัฒน์ กุลทนันทน์   ประธานคณะกรรมการอำนวยการโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ได้เรียนเชิญทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง มาขอคำปรึกษาและข้อเสนอแนะเรื่องการพัฒนาเครือข่ายฯ เพื่อขับเคลื่อนกลยุทธ์เชิงนโยบายในวันพุธที่ 9 กรกฎาคม 2551   ณ  ห้องประชุมคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ตึกอำนวยการ ชั้น 2 โรงพยาบาลศิริราช

     ผู้เข้าร่วมประชุมมีความเห็นพ้องต้องกันว่า ปัญหาการคลอดก่อนกำหนดเป็นปัญหาสำคัญ และพบบ่อยในหลายๆ พื้นที่  หากเกิดความร่วมมือกันอย่างเป็นรูปธรรม จะช่วยสร้างรากฐานการพัฒนาคุณภาพบริการของการดูแลสุขภาพมารดา และทารก รวมทั้งปัญหาอื่นที่เกี่ยวข้องก็สามารถให้การแก้ไขได้  โดยมีการกำหนดข้อตกลงเบื้องต้น ดังนี้

  1. กำหนดคณะทำงานในพื้นที่นำร่อง และผู้ประสานงานส่วนกลางของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ จำนวน 4 คน
  2. คัดเลือกอนุกรรมการดำเนินงานจากคณะกรรมการ MCH Board ในพื้นที่เขต  เพื่อป้องกันปัญหาเรื่องการทำงานซ้ำซ้อน แต่มอบอำนาจการตัดสินใจให้กับประธานคณะกรรมการ MCH Board ของพืนที่เขตนำร่อง
  3. คณะอนุกรรมการระดับเขตควรประกอบด้วย ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด ผู้อำนวยการโรงพยาบาล ผู้แทนของสปสช.เขตพื้นที่ สูติแพทย์ กุมารแพทย์ พยาบาลวิชาชีพด้านกุมารเวชกรรม และพยาบาลวิชาชีพด้านสูติขนรีเวชกรรม
  4. เสนอให้แต่ละเขตพื้นที่สรุปสถานการณ์ปัญหาภาวะคลอดก่อนกำหนด ได้แก่ อุบัติการณ์ ประเด็นปัญหา ทรัพยากรด้านบุคลากร/อุปกรณ์การแพทย์ การดำเนินงานรวมทั้งโครงการ  หรือ กิจกรรมที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน
  5. คณะกรรมการดำเนินงานจะส่งแบบบันทึกข้อมูลไปให้แต่ละพื้นที่รวบรวมข้อมูล
  6. ยังไม่ต้องดำเนินการในกลุ่มโรงพยาบาลเอกชน เนื่องจากต้องพิจารณาความเหมาะสม ด้านมาตรฐาน และจริยธรรม
  7. ให้ประเมินการบริหารจัดการดูแลรักษาทารกเกิดก่อนกำหนดของประเทศไทย

ระยะที่ 2  ระยะเตรียมการ และวางแผนงาน

     ประธานคณะกรรมการอำนวยการโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ได้นำรายนามคณะกรรมการขึ้นกราบบังคมทูล สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร   เพื่อขอพระราชทานพระราชานุญาต แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานและคณะอนุกรรมการระดับพื้นที่เขตฯ ซึ่งประกอบด้วยพื้นที่ของจังหวัดต่างๆ ดังนี้

เขต 20        :  จังหวัดกรุงเทพมหานคร

เขต 1          :  จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดเชียงราย จังหวัดลำพูน และจังหวัดลำปาง

เขต 16, 19    :  จังหวัดนครศรีธรรมราช  จังหวัดหาดใหญ่ จังหวัดตรัง และจังหวัดสงขลา

เขต 10, 12    :  จังหวัดขอนแก่น จังหวัดมหาสารคาม จังหวัดอุดรธานี และจังหวัดหนองคาย

ระยะที่ 3  ระยะดำเนินงาน

     คณะที่ปรึกษาสถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ และมหาวิทยาลัยศรีปทุม ได้กำหนดขั้นตอน การดำเนินงาน โดยเริ่มจัดประชุมเชิงปฏิบัติ ครั้งที่ 1 วันที่ 1-2 กันยายน 2552  ณ ห้องประชุมประสงค์  ตู้จินดา ตึกอานันทมหิดล ชั้น 10 ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล  สรุปพอเป็นสังเขป ดังนี้

     ขั้นตอนที่ 1  การวิเคราะห์ช่องว่าง (gap assessment)

     บุคลากรของหน่วยงานนำร่อง ซึ่งประกอบด้วยสูติแพทย์ กุมารแพทย์ พยาบาลวิชาชีพ และนักวิชาการสาธารณสุข ได้ร่วมกันวิเคราะห์ช่องว่างในพื้นที่ของตนเอง โดยทำการประเมินสภาพปัจจุบัน (As is) สิ่งที่ประสงค์ (Should be) การปรับแก้ เพิ่มเติม และทำการสรุปผล (Summary) ในประเด็นด้านความท้าทาย และปัญหาที่สำคัญทั้งด้านสตรีตั้งครรภ์มารดาและทารก  หลังจากนั้นได้ร่วมกันสรุปช่องว่างในส่วนของผู้รับบริการและเป้าประสงค์ตามภารกิจของสถานพยาบาลในแต่ละพื้นที่ของเขตตรวจราชการสาธารณสุข โดยเปรียบเทียบกับเป้าประสงค์ที่กำหนดไว้ในแผน ที่ยุทธศาสตร์ของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ

     ขั้นตอนที่ 2  การพัฒนาแผนที่ยุทธศาสตร์

     บุคลากรในพื้นที่เขตได้ทำการกำหนดเป้าประสงค์ที่ตรงกับแผนที่ยุทธศาสตร์ของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ (แผนภูมิที่ 1) โดยได้เพิ่มเติมในส่วนที่เป็นบริบทของพื้นที่เขตนั้นๆ หลังจากนั้น ได้ร่วมกันกำหนดตัวชี้วัดผลสำเร็จของเป้าประสงค์ที่เหมือนกัน (common KPI) และต่างกัน (optional KPI) ทำการจัดกลุ่มและจำแนกตัวชี้วัดผลสำเร็จเชิงกระบวนการ (leading indicators) และตัวชี้วัดผลสำเร็จเชิงผลลัพธ์ (lagging indicators) พร้อมทั้งมองภาพความเชื่อมโยงของตัวชี้วัดผลสำเร็จ และเป้าประสงค์ที่ได้จัดทำขึ้นร่วมกัน

 

แผนภูมิที่ 1 แผนที่ยุทธศาสตร์ โครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารก ในพระอุปถัมภ์ฯ

 

     ขั้นตอนที่ 3  การกำหนดตัวชี้วัดผลสำเร็จ การวิเคราะห์ และค่าเป้าหมาย

     การจัดทำตัวชี้วัดผลสำเร็จ และกำหนดค่าเป้าหมายมีความแตกต่างกันตามบริบทของพื้นที่เขตแต่ละแห่ง ผู้เข้าร่วมประชุมได้ร่วมกันคัดเลือกตัวชี้วัดผลเชิงกระบวนการ และตัวชี้วัดผลเชิงผลลัพธ์ที่สอดคล้องกับเป้าประสงค์ของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ นอกจากนั้นยังได้กำหนดตัวเลขแสดงระดับความสำเร็จ หรือผลการดำเนินงานที่เรียกว่า "ค่าเป้าหมาย" โดยพิจารณาจากแนวโน้มของผลลัพธ์ในอดีต ผลลัพธ์ที่ได้จากการพัฒนาที่ต่อเนื่อง ผลการรักษาตามมาตรฐานที่ดีหรือเทียบเคียงผลสำเร็จของสถานพยาบาลที่มีศักยภาพใกล้เคียงกัน ที่เรียกว่า กระบวนการ benchmarking

     ขั้นตอนที่ 4  การกำหนดโครงการ และงบประมาณ

     เป็นการกำหนดโครงการให้สอดคล้องกับผู้รับบริการ เป้าประสงค์ และตัวชี้วัดผลสำเร็จ ให้ครบตามแผนที่ยุทธศาสตร์ หลังจากนั้นผู้เข้าร่วมประชุมในแต่ละพื้นที่เขตได้ร่วมกันคัดเลือกโครงการที่ตอบสนองต่อเป้าประสงค์ได้ตรงประเด็นจากโครงการที่นำเสนอทั้งหมด โดยพิจารณาจากความสอดคล้องในประเด็นยุทธศาสตร์ เป้าประสงค์ และตัวชี้วัดผลสำเร็จ

     ในขั้นตอนสุดท้าย ได้นำประเด็นยุทธศาสตร์ เป้าประสงค์ ตัวชี้วัดผลสำเร็จและโครงการมาวิเคราะห์หาความเชื่อมโยงทั้งภายในมุมมองเดียวกันและระหว่างมุมมอง  และคัดเลือกตัวชี้วัดที่ตอบสนองต่อเป้าประสงค์และโครงการใดเพียงโครงการหนึ่ง ซึ่งได้รับการยืนยันว่าเป็นโครงการที่มีความคุ้มค่ามากที่สุดหากนำมาปฏิบัติจริง เนื่องจากมีโครงการที่ต้องดำเนินการหลายโครงการ  สถานพยาบาลในแต่ละพื้นที่เขตตรวจราชการสาธารณสุขจึงพิจารณาคัดเลือกโครงการที่ควรนำมาดำเนินการในระหว่างปี พ.ศ. 2552-2553 (ตารางที่ 1)

ตารางที่ 1     โครงการตามแผนที่ยุทธศาสตร์ที่หน่วยงานนำร่องต้องการดำเนินงาน พ.ศ. 2552-2553

     ขั้นตอนที่ 5 การติดตามงาน

     เป็นการกำหนดรายละเอียดของตัวชี้วัดผลสำเร็จในการประชุมเชิงปฏิบัติการ ครั้งที่ 3  ในวันที่ 30 มิถุนายน 2552 ณ ห้องประชุมประสงค์ ตู้จินดา  ตึกอานันทมหิดล ชั้น 10 ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล หลังจากนั้นให้พื้นที่ได้ทดลองเก็บข้อมูล และเชิญคณะทำงานประชุมเชิงปฏิบัติ เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2553 เพื่อให้ผู้เข้าร่วมประชุมได้นำเสนอปัญหาที่พบระหว่างการจัดเก็บข้อมูล และมีกำหนดเดินทางไปติดตามผลการดำเนินงานบ้าง แต่ยังไม่สมบูรณ์ ซึ่งในปี พ.ศ. 2557 คณะกรรมการดำเนินงานมีแผนงานเดินทางเข้าไปแลกเปลี่ยนความรู้กับสมาชิกเครือข่ายในทุกพื้นที่

     ขั้นตอนที่ 6 การกำหนดรูปแบบการเก็บข้อมูล

     เมื่อมีการปรับเปลี่ยนการเก็บข้อมูลใหม่ตามข้อเสนอแนะ คณะกรรมการดำเนินงานได้กำหนดคู่มือพจนานุกรมเพื่อการจัดเก็บข้อมูลตัวชี้วัดผลสำเร็จ และได้จัดทำแบบฟอร์มรวบรวมข้อมูลตัวชี้วัด และส่งให้สมาชิกเครือข่ายทำการจัดเก็บข้อมูลผลการดำเนินงานประจำปี พ.ศ. 2554 ตั้งแต่ปี  พ.ศ. 2555 จนถึงปัจจุบัน

     ขั้นตอนที่ 7 การรายงานผล

     หลังจากได้ข้อมูลตัวชี้วัดผลสำเร็จในปี พ.ศ. 2554 คณะกรรมการดำเนินงานได้วิเคราะห์และจัดทำเป็นหนังสือสรุปผลการดำเนินงาน และวิเคราะห์ผล เพื่อให้สมาชิกเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกสามารถวิเคราะห์ผลได้เอง

     จะเห็นว่าเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ จะให้ความสำคัญของการสร้างการมีส่วนร่วมของการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ และความถูกต้องของการเก็บรวบรวมข้อมูลตัวชี้วัดผลสำเร็จ เพื่อนำไปใช้ประเมินผลได้อย่างถูกต้องและเชื่อถือได้ต่อไป