การออกแบบเพื่อการวัดและวิเคราะห์ผลโครงการ

การออกแบบเพื่อการวัดและวิเคราะห์ผลโครงการ


ธราธิป โคละทัต  วศิษฐ์  พรหมบุตร  จันทิมา จรัสทอง

 

      การวางแผนกลยุทธ์ เป็นกลวิธีที่สำคัญของการกำหนดภารกิจ วัตถุประสงค์ และเป้าหมายขององค์การทั้งในระยะสั้นและระยะยาว และนำไปสู่แผนปฏิบัติการระดับต่างๆ เพื่อให้องค์กรสามารถดำเนินงานได้สำเร็จตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายที่ได้ตั้งไว้  การวางแผนกลยุทธ์จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อหน่วยงาน  หากผู้บริหารนำสารสนเทศที่ได้จากการวิเคราะห์มากำหนดแผนงานและพัฒนาการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง  การนำระบบเวชสารสนเทศมาใช้วัดผลโครงการต่างๆ มีวัตถุประสงค์ทั่วไปอยู่ 3 ประการ

  1. เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการวัด (measurement system) หรือประเมินผลการดำเนินงานระดับฝ่ายหรือระดับบุคคล
  2. เพื่อใช้ในการนำกลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติ (strategy implementation) เครื่องมือที่นำมาประเมินผลสมัยใหม่ เช่น Balanced Scorecard เมื่อนำไปผูกกับการวางแผนกลยุทธ์ขององค์กร จะสามารถช่วยผลักดันให้องค์กรนำแผนกลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติได้สัมฤทธิ์ผลที่สูงขึ้น
  3. เพื่อใช้เป็นเครื่องมือสำหรับการบริหารองค์กร  (management system)  โดยการนำตัวชี้วัดมาติดตาม และพัฒนางานในโครงการอย่างต่อเนื่อง  ซึ่งโดยทั่วไปการบริหารจัดการมักอิงอยู่กับตัวชี้วัดที่ทีมงานได้ร่วมกันกำหนดไว้ในกระบวนการจัดทำแผนที่ยุทธ์ศาสตร์

     การวัดผล เป็นกระบวนการนำข้อมูลมาคัดกรอง ประมวลผล พร้อมกับตีค่าความหมายด้วยกระบวนการวิเคราะห์ (analysis) โดยใช้เกณฑ์หรือมาตรฐานเป็นตัวประเมิน ผลลัพธ์ที่ได้จากการวิเคราะห์ คือ สารสนเทศ (information) ซึ่งเป็นผลลัพธ์ขั้นสุดท้ายของกระบวนการ  หากสามารถกำหนดตัวชี้วัดจากแนวคิดเชิงระบบ (systematic thinking) จะสามารถทำให้ทุกคนในองค์กรมองเห็นภาพรวมขององค์กรเป็นภาพเดียว ไม่ใช่การมองแบบแยกส่วน ส่งเสริมให้เกิดการบริหารเชิงคุณภาพ ดังนั้นจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องทำการวัด และวิเคราะห์ผลการดำเนินงานของโครงการผ่านตัวชี้วัดที่ผู้บริหาร และผู้ปฏิบัติได้ร่วมกันจัดทำขึ้น

การออกแบบระบบ การวัด และวิเคราะห์ผลการดำเนินงาน

     การวัดและวิเคราะห์ผล เป็นกระบวนการที่ทำเป็นวงจรควบคู่ไปกับการวางแผน และการปรับปรุงคุณภาพงาน เพื่อให้บรรลุเป้าประสงค์ตามที่ต้องการ เช่นเดียวกับการดำเนินงานของโครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ที่มีเป้าประสงค์ (ultimate goal) ให้มารดาและทารก รวมทั้งครอบครัวไทยมีสุขภาพที่ดีได้มาตรฐานสากล โดยได้เริ่มดำเนินการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการคลอดก่อนกำหนดเป็นอันดับแรก เนื่องจากเป็นปัญหาสำคัญระดับประเทศที่ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง (stakeholders) ได้เข้ามาร่วมจัดทำแผนที่ยุทธศาสตร์ ประเด็นยุทธศาสตร์ และเป้าประสงค์ ในรูปแบบ Balanced Score card ซึ่งประกอบด้วยมุมมอง 5 มิติ ได้แก่ มิติด้านผู้รับบริการ ด้านการบริหารจัดการเครือข่าย ด้านศักยภาพของสถานพยาบาล ด้านการพัฒนาองค์กร และมิติด้านงบประมาณ

     เมื่อคณะกรรมการอำนวยการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกในพระอุปถัมภ์ฯ มีมติให้นำแผนที่ยุทธศาสตร์ไปเริ่มดำเนินการในพื้นที่นำร่อง จึงจำเป็นต้องทำการประเมินผลโครงการ เพื่อให้ทราบถึงผลลัพท์ ระดับความสำเร็จ และการช่วยเหลือสนับสนุนขที่ต้องการ  คณะอนุกรรมฝ่ายประเมินผลจึงได้ทำการพัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อการวัดและวิเคราะห์ผลโครงการ โดยได้ดำเนินงานเป็น 5 ขั้นตอน ตามลำดับ โดยเริ่มต้นที่การวิเคราะห์ความต้องการระบบ (need analysis) โครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารกฯ ได้กำหนดวัตถุประสงค์การวัด และวิเคราะห์ผล ทั้งหมด 6 ด้าน คือ ผลลัพธ์สุขภาพ กระบวนการทำงาน คุณภาพการบริการ การบริหารจัดการและความเชื่อมโยงของสถานพยาบาล สมรรถนะ และการจัดการเชิงกลยุทธ์ (ตารางที่ 1)

ตารางที่ 1   วัตถุประสงค์การประเมินผลจำแนกตามมุมมองที่กำหนดในแผนที่ยุทธศาสตร์

     หลังจากนั้น คณะอนุกรรมการฝ่ายประเมินผลได้พิจารณากลุ่มผู้มีส่วนได้เสียในเขตพื้นที่นำร่อง และการประเมินผลโครงการที่ต้องการดำเนินการในช่วงแรก จากการพิจารณาโครงการร่วมกัน พบว่า ผู้ปฏิบัติต้องการดำเนินงานในมุมมองด้านผู้รับบริการ เริ่มตั้งแต่ระยะก่อนตั้งครรภ์ ถึงระยะจำหน่ายจากโรงพยาบาล ซึ่งเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานในชุมชน เชื่อมโยงไปที่สถานพยาบาลระดับจังหวัด และเครือข่าย ประเด็นที่ต้องการดำเนินการเป็นผู้รับบริการกลุ่มต่างๆ ประกอบด้วย สตรีวัยเจริญพันธุ์กลุ่มเสี่ยง สตรีตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยง สตรีที่มีภาวะเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด  มารดาของทารกเกิดก่อนกำหนดระยะหลังคลอด และทารกเกิดก่อนกำหนด  (ตารางที่ 2)

ตารางที่ 2     โครงการตามแผนที่ยุทธศาสตร์ที่ต้องการดำเนินงานในพื้นที่เขตนำร่อง

     ส่วนเป้าประสงค์ด้านการบริหารโครงการ เช่น งบประมาณ บุคลากร ความก้าวหน้าของการดำเนินงาน คณะอนุกรรมการฝ่ายประเมินผลจะได้ออกแบบระบบ และดำเนินการจัดทำเป็นลำดับต่อไป  ดังนั้นในบทความนี้ คณะผู้นิพนธ์ จะขอกล่าวเฉพาะการพัฒนาระบบประเมินผล และวิเคราะห์ผลการดูแลรักษาที่มีความสัมพันธ์ระหว่างผู้รับบริการ และสถานพยาบาลเป็นหลัก เพื่อนำข้อมูลมาใช้เป็นสำหรับพัฒนาปรับปรุงคุณภาพการให้บริการสตรีตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยง และทารกเกิดก่อนกำหนดต่อไป (ตารางที่ 3)  รายละเอียดในแต่ละโครงการว่าประกอบด้วยตัวชี้วัด กระบวนการ และผลลัพธ์

ตารางที่ 3   ความสัมพันธ์ระหว่างวัตถุประสงค์ มุมมองของผู้รับบริการ สถานพยาบาล และโครงการ

     เมื่อเห็นภาพรวมของการประเมินผลตามแผนที่ยุทธ์ศาสตร์ จึงมาพิจารณาว่าแต่ละโครงการ ควรประกอบด้วยตัวชี้วัดใด เพื่อคณะอนุกรรมการฝ่ายประเมินผลจะได้มากำหนดตัวแบบ และวิธีเก็บข้อมูลต่อไป (ศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้จากเอกสารแนบด้านล่าง)